Skip to Content
بازگشت به صفحه کامل

مبارزه با فرسايش خاک ، گامي در راستاي کشاورزي پايدار

مبارزه با فرسايش خاک ، گامي در راستاي کشاورزي پايدار

حفاظت از نهاده خاک به عنوان مهمترین بستر تولید محصولات کشاورزی ، از ارکان حفاظت محیط زیست به شمار می رود.
آب و خاک 2 عنصر حیاتی در توسعه کشاورزی ، منابع طبیعی و تأمین مایحتاج انسان است.
در دهه های اخیر مدیریت نامناسب و بهره برداری بی رویه از این منابع ، موجب بروز مشکلاتی مانند فرسایش شدید خاک و خروج اراضی حاصلخیز از گردونه تولید، جاری شدن سیلاب های ویرانگر و توسعه بیابان ها شده است.
یک فعال منابع طبیعی می گوید : متخصصان بر این باورند برای تشکیل یک سانتی مترمربع خاک ، حدود 600 تا 800 سال زمان نیاز است ، بنابراین حفاظت از خاک و کنترل فرآیند فرسایش ، امری مهم و حیاتی است.
آقای عبیری می افزاید : مشکل محیطی اصلی در کشور ما تخریب زمین است که به 2 شکل فرسایش وکاهش مواد غذایی خاک اتفاق می افتد بنابراین انجام اقدامات حفاظتی خاک در راستای حرکت در جهت کشاورزی پایدار و حفظ کمیت و کیفیت نهاده خاک ، به عنوان مهمترین بستر تولید محصولات کشاورزی ، امری ضروری به نظر می رسد.
استان خراسان از قطب های مهم تولید محصولات کشاورزی محسوب می شود ، و این در حالی است که فرسایش خاک ، بخش های وسیعی از این استان را تهدید می کند .
حسین پور کارشناس زمین شناسی و یکی از فعالان محیط زیست می گوید: از آنجا که فرسایش خاک با پوشش گیاهی در ارتباط است طی سال های اخیر کاهش پوشش گیاهی در استان خراسان رضوی باعث افزایش روند فرسایش خاک شده است.
مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری خراسان رضوی می گوید: در خراسان رضوی متوسط فرسایش خاک حدود 500 تن در هکتار است.
تقوایی می گوید: فرش بیابانها در خراسان رضوی هر روز با فرسایش بادها گسترده تر می شود و نبرد طبیعت با انسان در این دیار سالهاست آغاز شده و 70 درصد یعنی معادل دو سوم وسعت این استان را بیابان فرا گرفته است.
کارشناسان منابع طبیعی استان هم معتقدند منابع خاک حاصلخیز ، غیرقابل بازگشت است و در صورت ادامه روند از دست دادن خاک‌های حاصلخیز، آینده بدی در انتظار آبخیزداری خراسان رضوی است و متاسفانه بیش از یک ‌میلیون از اراضی در مناطق مختلف استان ، تحت تاثیر فرسایش است، که با یک مدیریت صحیح و اصولی می توان از فرسایش زمین‌های حاصلخیز جلوگیری کرد.
مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری خراسان رضوی همچنین منابع طبیعی خراسان رضوی را محیطی غیر قابل ارتجاع می داند و می گوید: اگر گونه‌ای درخت از محیط بیابانی استان قطع شود جبران ناپذیر است.
تقوایی می افزاید : بر اساس طرح ملی شناسایی کانون‌های بحرانی فرسایش بادی کشور،‌ در خراسان رضوی یک میلیون و 651 هزار و 511 هکتار از اراضی واقع در مناطق بیابانی تحت تاثیر فرسایش بادی است که معادل 29 و هفت دهم درصد از مساحت کل بیابان‌های استان و هشت درصد از مساحت کل اراضی تحت تاثیر فرسایش بادی کشور است.
آقای وندکی رئیس اداره حفاظت و امور اراضی اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری خراسان رضوی هم می گوید : 755 هزار و 529 هکتار از اراضی تحت تاثیر فرسایش بادی استان ، در کانون‌های بحرانی فرسایش بادی قرار دارد که معادل 13 و 6 دهم درصد از مساحت کل بیابان‌های استان و معادل 12 درصد از مساحت کل کانون‌های بحرانی کشور است که در 15 کانون و در 16 شهرستان به نامهای نیشابور، سبزوار، کاشمر، خلیل‌آباد، بردسکن، بجستان،‌ گناباد، مه ولات،‌جغتای، ‌داورزن، رشتخوار، خواف، ‌تربت‌جام، تایباد و سرخس و بخش‌های جنوب غربی شهرستان مشهد تعیین شده است.
مدیر کل منابع طبیعی و آبخیزداری خراسان رضوی می گوید : در شرایط بحران اعتبارات حفاظت از عرصه‌های طبیعی حرف اول را می‌زند در حالیکه تاکنون 2 میلیون هکتار از این اراضی شناسایی شده و نقشه اجرای آن تهیه شده ، اما اعتبارات استانی در این زمینه محدود است.
تقوایی می افزاید : در خراسان رضوی از مبلغ هفت میلیارد و 500 میلیون تومان بودجه اختصاص یافته به سازمان منابع طبیعی ، یک میلیارد و 200 میلیون تومان آن در بخش بیابان‌زدایی هزینه می‌شود و با وجود این ارقام ، سالانه فقط سه هزار هکتار بیابان‌زدایی میسر است و این امر نشانگر کم بودن اعتبارات است.
آقای طالبان فرد کارشناس اداره بیابان زدایی منابع طبیعی استان خراسان رضوی می گوید : بی تردید هزینه این اقدامات و پیشگیری هر چند دیر هنگام در شرایط کنونی ، باز هم کمتر از هزینه مدیریت بحران است که آسیب های زیست محیطی فراوان و صدمات گسترده ای دارد.
با نگاهی به این موضوع ضروری است همه به صورت منسجم و در تعامل با هم ، نگاهی فرا ملی و فرا بخشی به پدیده بیابان زدایی و کنترل و مدیریت آن داشته باشیم و با اجرایی شدن سند جامع کنترل و مدیریت کانون های بحرانی ، این وضعیت را ساماندهی کنیم.
افزایش آگاهی های کشاورزان در زمینه زیان های فرسایش خاک و اثرات مطلوب و بلند مدت حفاظت خاک همچنین برنامه ریزی مناسب در بخش آموزش و ترویج کشاورزی، ابزاری موثر برای رسیدن به این منظور است و پر واضح است تامین بودجه مورد نیاز برای اجرای سیاست های پیشنهادی ، مهمترین تدبیر و در گرو توجه ویژه و مسئولانه به این مهم است.